Ένα μεγάλο τμήμα του κοινού εφαρμόζει πλέον πρακτικές “wellness” ή “εναλλακτικές θεραπείες”. Σίγουρα αυτή η επιλογή προσφέρει μια ποιοτική υπηρεσία/προϊόν που έχει φυσική προέλευση.
Μήπως όμως λειτουργεί με τα ίδια χαρακτηριστικά της συμβατικής βιομηχανίας; Απλoυστευμένη κι εξατομικευμένη έννοια της φροντίδας, έμφαση σε γρήγορους ρυθμούς, προϊόντα και συμπτώματα;
Μείνε ως το τέλος, για να διαβάσεις τη σύνδεση με τη βοτανοθεραπεία!
Μπορεί η υγεία ενός ατόμου να απομονώνεται ως ατομική υπόθεση και προσωπικό επίτευγμα;
Στον χώρο του wellness, παρατηρείται μια νέα τάση: να παρουσιάζεται η ισορροπημένη υγεία ως ένα ατομικό επίτευγμα, ενώ η ασθένεια σαν μια ηθική αποτυχία. Ανάγοντας έτσι κάτι συστημικό σε επίπεδο ατομικού project, παραδοτέων και επίπεδο αξίας βάσει παραγωγής.
Όταν μια οπτική εστιάζει σε έννοιες όπως “γρήγορο-comfort food-ατομοκεντρικό”, υπάρχει κι ο αντίποδας: μια άλλη οπτική που εστιάζει σε έννοιες όπως “βάθος χρόνου-soul food-συμπεριληπτικό” βλέποντας βαθύτερα τις διαδικασίες που αφορούν το σύνολο ενός ατόμου.
Σε ένα ευρύτερο περιβάλλον όπου προωθείται η υφαρπαγή, το τραύμα, ο ρατσισμός, η εκμετάλλευση εργασίας, η εκμετάλλευση του πόνου, η ελεγχόμενη παροχή ποιοτικής ιατρικής βοήθειας σε επιλεγμένα τμήματα της κοινωνίας κ.α., κλείνουμε τα μάτια στο ότι οι κοινωνικές συνθήκες διαπλάθουν το περιβάλλον και τους παράγοντες υγείας και μάλιστα σε επίπεδο πληθυσμού;
Σε ρεαλιστικές συνθήκες, το να είναι ατομική υπόθεση η φροντίδα της ευεξίας, αφορά μόνο ένα τμήμα του πληθυσμού: αυτό που ήδη έχει πρόσβαση σε εξασφάλιση πόρων.
Τι σημαίνει πρόσβαση σε πόρους; Μια σταθερή εργασία, ένα παθητικό εισόδημα, το να έχεις υγιή άτομα να μεγαλώνουν τα παιδιά ώστε να έχεις δυνατότητα για εργασία. Το να μην περιλαμβάνεσαι σε βαθύτερες ανισότητες όπως η προέλευση/φύλο/χρώμα. Για τα ελληνικά δεδομένα, δυστυχώς η πρόσβαση σε πόρους συνδέεται και με τα ίδια τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας: Μια εξωστρεφής ιδιοσυγκρασία “παράγω κι υφαρπάζω” ανταμείβεται από την σύγχρονη κοινωνία, ενώ χαρακτηριστικά όπως εντιμότητα, εσωστρέφεια κλπ. θεωρούνται “αφελή”..
Αντίστοιχα, παρατηρούμε και τη σύγχρονη BigPharma να προωθεί κάποια γνωρίσματα. Με παραλήπτες το wellness κοινό, ακόμη καλύτερα αν τα υιοθετούν άκριτα.
Δυο από αυτά που επικρατούν: η ενοχή και η υπερ-απλούστευση.
Ειδικότερα, σύμφωνα με ό,τι πρεσβεύει η neo-wellness(cism) βιομηχανία, για να πορεύεται κανείς με καλύτερη έκφραση της υγείας, χρειάζεται “να αναλάβει την προσωπική του ευθύνη για την σωματική υγεία του”, “να διατηρεί, σκέφτεται και μιλάει μόνο για τα θετικά” για να επεκταθεί ψυχολογικά, αλλά και να…νιώθει απέχθεια για τα “μη επιθυμητά χαρακτηριστικά”. Και τότε, με προσωπικό κουράγιο, επένδυση και πειθαρχία, θα φτάνει στο επιθυμητό επίπεδο ανταξιοσύνης.
Φυσικά, ο προσανατολισμός σε αυτόν τον σκοπό επιτρέπεται να αγιάζει και οποιαδήποτε μέσα και κατασκευάσματα. Όπως το να δημιουργεί κανείς συνθήκες θετικού δυναμικού μονομερώς, με αποκλειστική κατεύθυνση μόνο στην μία πλευρά.
Υφαρπαγή με άλλα λόγια.
Τα όρια με τα κακώς κείμενα της ευγονικής γίνονται πολύ λεπτά σε ένα τέτοιο πλαίσιο…
Αν εστιάσουμε στο σώμα
Μια έκρηξη ασθενειών χαρακτηρίζει την εποχή μας (βλ. αυτοάνοσα, αλλεργίες, φλεγμονώδεις ασθένειες, διαβήτης, κατάθλιψη). Ασθένειες που σχετίζονται με μηχανισμούς ανταπόκρισης στο περιβάλλον. Ο πληθυσμός υποφέρει.
Άραγε…Τι σχετίζεται περισσότερο με αυτό; Προσωπικές επιλογές του καθενός; Ήταν ανεπαρκής; Δεν πρόσεχε αρκετά; Δεν φρόντισε τα μέγιστα για την υγεία του;
Ή είναι οι δομικές κοινωνικές συνθήκες σημαντικός παράγοντας που σχετίζεται με αυτό;
Με μια απλή σκέψη: το πώς διατρέφεσαι εξαρτάται από το πόσα χρήματα και χρόνο έχεις (στις πόλεις) – το πόσο κλονίζεται το νευρικό σου σύστημα εξαρτάται από τις συνθήκες διευρυμένου ανταγωνισμού στις οποίες βρίσκεσαι (εργασιακό περιβάλλον, σχέσεις κλπ) – η βακτηριακή χλωρίδα ενός παιδιού εξαρτάται από το πόσο αφέθηκε να λερωθεί στο χώμα κ.ο.κ.
Το σώμα μας, λειτουργεί με συλλογική ανάληψη ευθύνης.
Για παράδειγμα, αν η καρδιά δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, θα επιβαρυνθούν τα νεφρά για να διατηρήσουν την συνολική ομοιόσταση. Αν όμως η καρδιά λειτουργεί μια χαρά κι έχει όλα τα μέσα και πόρους για τη λειτουργία της, θα ήταν παράξενο να επιβαρυνθούν τα νεφρά ενώ δεν χρειάζεται !
Η συμπεριφορά που εφαρμόζει ο άνθρωπος να θεωρεί “ανταγωνιστική απειλή” ένα άλλο τμήμα του συστήματος (έναν άλλο άνθρωπο) και να το επιβαρύνει απομυζώντας πόρους από αυτό ακόμη και σε συνθήκες που δεν χρειάζεται καθώς έχει διαθέσιμη πληθώρα πόρων, βρίσκεται σε αντίθεση με το πώς λειτουργεί ένα υγιές σώμα. Δεν είναι περίεργη η έξαρση των αυτοάνοσων τότε, όπου κάποιο υγιές όργανο/ιστός ενός οργανισμού δέχεται λανθασμένη επίθεση από αυτόν.
Δηλ. όταν ένας ολόκληρος μηχανισμός που προορίζεται για την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον και τη διάκριση του τι είναι βλαβερό-τι όχι (το ανοσοποιητικό) βρίσκεται σε παθολογία. Βάζει ταμπέλα σε ένα δικό του μέλος ως «μη οικείο».
Είναι σαν να έχεις ένα πιάτο φαγητό από πολλά συστατικά, όπου όλα είναι χρήσιμα και βιταμινούχα, και να κάνεις εμετό – αποβάλλεις το ένα. Το σώμα σου αλλάζει τη συνταγή, κι αυτή η νέα συνταγή σε βλάπτει.
Μπορούμε να παρομοιάσουμε την εικόνα ενός οργανικού δυναμικού οικοσυστήματος (όπως αυτό του σώματος) με έναν κήπο.
Σε έναν κήπο που μεγαλώνουν ζωντανοί οργανισμοί, το χώμα -κι όχι μόνο- έχει σημασία. Σε αναλογία, χώμα-υπόστρωμα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν οι κοινωνικές συνθήκες.
Ένας νέος ορισμός της επιτυχίας φαίνεται να έχει μπει στο (βρώμικο) παιχνίδι: η επιλογή του να είναι κανείς υγιής κι επιτυχημένος με βάση τα μέτρα διατροφής/άσκησης/θεραπευτικής προσέγγισης που εφάρμοσε, ως ζήτημα ατομικό κι αποκλεισμένο από τους κοινωνικούς παράγοντες.
Αν μπορέσει να δει κανείς πίσω από την άρτια συγκάλυψη, το neo-wellness-ism κίνημα φαίνεται να έχει μια οπτική όπου το πώς είναι κανείς αντάξιος/α, δυνατός/ή, επιτυχών/ούσα, ορίζεται με βάση συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές κι επιλογές.
Για να επιτευχθεί αυτό, επιτρέπεται -ή προωθείται- ο δικαιωματισμός. Χρησιμοποιώντας το προηγούμενο παράδειγμα, το να απομυζεί ένα μέρος ενός συστήματος προς μονομερές όφελός του ένα άλλο μέρος του ίδιου συστήματος. Μια διαδικασία αντίστροφης ώσμωσης: όπου το δοχείο που έχει/στοχεύει μεγαλύτερη αφθονία/συγκέντρωση πόρων/δύναμης απομυζεί από το δοχείο με τη μικρότερη αφθονία πόρων, συνήθως σε συνθήκες κλειστού συστήματος που δεν επιτρέπει άλλα feedback loop (ίσως βοηθάει μια εικόνα για να το κατανοήσεις: σκέψου τις συνθήκες όπου “εξαναγκάστηκαν σε σιωπή” γυναίκες κατά τις γυναικοκτονίες μέσα σε ένα οικογενειακό περιβάλλον κλειστού τύπου)..
Την ίδια στιγμή, προωθείται η by default αξίωση πρόσβασης σε ευκαιρίες (“επιτυχίας/ανάπτυξης/αξίας”), σε άτομα που είχαν την τύχη να βρίσκονται σε πλαίσιο ιδανικών συνθηκών μέσα στις οποίες υπήρχε πληθώρα επιλογών ανάπτυξης κι αυτο-φροντίδας. Εκεί που θα περίμενε κανείς το να είναι κανείς ευγνώμων γι αυτά που του δόθηκαν, προωθείται και πάλι ο δικαιωματισμός στην απομύζηση.
Ποιού είδους στιγματισμός κανονικοποιείται και με τι κριτήρια γίνεται μια διάκριση; Γιατί πληθαίνουν συνεχώς τα κατασκευάσματα που ακυρώνουν την πραγματική βιωμένη εμπειρία;
Οι ιστορίες που μιλάνε για παραβίαση και καταπάτηση πληθαίνουν. Και η στάση σε αυτές υπονοεί σε τι συμφωνούμε. Ποιες συμπεριφορές αποδεχόμαστε και ποιες καταστάσεις αφήνουμε να κανονικοποιηθούν. Οι φωνές που έχουν διαφορετική οπτική από τους ηγεμόνες ακούγονται; Ή τους επιβάλλεται η σιωπή;
Αναφέρω φράσεις από πραγματικά βιώματα καταπίεσης:
“αν η ιστορία της προέλευσής κάποιου είναι πολύ βαριά δεν έχει χώρο στο δικό μας σύστημα”, / “ο υπάλληλος αυτός είναι από καλή οικογένεια και τον προσέχουμε” / “εγώ είχα 6 άτομα να μεγαλώνουν το παιδί μου και ακίνητα για εισόδημα.. όποιος δεν συγκομίζει αφθονία είναι άξιος της μοίρας του” / “έχω το δικαίωμα να αγνοώ στα πρώτα 2′ το ότι κάποιος δηλώνει ότι διαφωνεί με συγκεκριμένο ρόλο που του προτείνουν σε τεχνική που βασίζεται στη συναίνεση και την αυτοδιάθεση, αφού μου δίνει το δικαίωμα η θέση μου” / “δεν θα μιλάμε για μη θετικά πράγματα καθώς θα πλάσουμε την πραγματικότητά μας” (εντός χώρου “ψυχοθεραπευτικής” συνεδρίας) / “αν υπερασπίσεις τον εαυτό σου και δεν αποδέχεσαι την αυθεντία και την βλαπτική συμπεριφορά που σου επιβάλλω, έχω το δικαίωμα να αμαυρώνω με κατασκευάσματα την προσωπικότητά σου”
Η ιστορία που λέγεται: μια ευνοϊκή θέση ή θέση εξουσίας χρησιμοποιείται για κατάχρηση/υφαρπαγή.
Δικαιωματισμός των.. “αυθεντιών”. Στο να δρουν “τιμωρητικά” ή “κατηχητικά” τοποθετώντας ταμπέλα “κατωτερότητας σε όποιον/α έχει το… εγγενές ελάττωμα να μην συμμορφώνεται με αυτό που εκείνοι ορίζουν. Να μην εντάσσεται στο δικό τους “εγώ ορίζω πώς πρέπει να είσαι” ή στο “στα δικά μας τα παιδιά όλα τα επιτρέπουμε”;
Αγιάζει άραγε ο σκοπός τα μέσα;
Πόσο καλά λειτουργεί για το σύνολο το να αφήνεται ένα άτομο να διανέμει τους πόρους κάτω από από ηγεμονικούς χειρισμούς; Πόση υγεία-δημοκρατία υπάρχει στο να διατηρείται ο ρόλος κάποιου ως αυθεντία σε μια ομάδα/σύνολο, μη αμφισβητώντας την; Τι δυναμική επικοινωνίας υποστηρίζεται όταν απομυζείται σαν vaccum η δυνατότητα κάποιου να εκφράζει τη δική του θέση ασποκοπώντας στην υστεροβουλία κι όχι την διαφύλαξη ή τον σεβασμό στην ισότιμη συμμετοχή;
Κλείνοντας την παρένθεση και γυρνώντας στο αφήγημα που προωθείται από την ηγεμονία του wellness κινήματος, αυτό φαίνεται να έχει κυρίως δύο πλοκάμια:
Human grabbing, σε αντιστοιχία με το land grabbing, ένα παιχνίδι με παρόμοιους όρους: υφαρπαγή και προστασία συμφερόντων των…”φωτεινών” συμπαικτών των ηγεμόνων.
Από την άλλη, η ευγονική. Οι διαφημίσεις γύρω από το ότι η επιγενετική έκφραση της υγείας είναι μια απόφαση που την επιλέγει κανείς ή όχι, έχουν πληθύνει πολύ στα μέσα μαζικής..ενημέρωσης.
Είναι ενδιαφέρον το ότι ο λόγος που χρησιμοποιούν οι ακόλουθοι του ευρύτερου αυτού χώρου παρουσιάζει μια ομοιογένεια. Εστιάζει στην “απογείωση”, “άφεση στη ροή”, “καθαρότητα”, “golden οπτική του εαυτού”, “ανάλαφρη διάθεση” κ.α. παροτρύνοντας ταυτόχρονα πεποιθήσεις που ενθαρρύνουν την μη παραδοχή της real-life βιωμένης εμπειρίας όταν αυτή (αντικειμενικά) αφορά σε “βαριά” vs. “ανάλαφρη” ιστορία όπως και οποιαδήποτε “αρνητική”-”ακάθαρτη” εκδήλωση σωματικού συμπτώματος.
Ωφελώντας τα golden δικά τους παιδιά, και στερώντας ευκαιρίες από τους ικανότατους ανθρώπους που δεν ανήκουν στα δικά τους τα παιδιά.
Η παρότρυνση του να αντιμετωπίζονται ως “ανάλαφρα και golden vibes άτομα” όσοι πληρούν τα top-down κριτήρια που έθεσε η ηγεμονία, δεν είναι τυχαία.
Δίνει ένα “συγχωροχάρτι”. Ανοίγει την πόρτα στο να απαξιώνονται οι ηθικές και κοινωνικές συνεπειες πράξεων, ενώ προωθεί μια αυταπάτη όπου… “το να μεγιστοποιώ το ατομικό μου συμφέρον συντελεί στην μεγιστοποίηση του ευρύτερου συμφέροντος, αφού όλοι είμαστε συνδεδεμένοι…”.
Μια αντιφατική πολικότητα όπου το άτομο καλείται να διατηρεί “καθαρό κι αποστειρωμένο” το σώμα του κι ενθαρρύνεται να πιστεύει ότι είναι “καθαρό κι αποστειρωμένο” και σε ηθικό/κοινωνικό επίπεδο. Μια μεταμόρφωση σε ..high-vibes άτομο που το απαλλάσει ταυτόχρονα και από κάθε ενοχή για το ότι η κατοχύρωση μονομερούς οφέλους μόνο στο ένα μέρος δεν έχει καμία σχέση με την συμπερίληψη. Μάλλον με την σκόπιμη βλάβη έχει.
Καλείται δηλαδή το άτομο να απαξιώσει νοηματοδοτήσεις κοινωνικής συνύπαρξης που βασίζονται σε απλές έννοιες, σε οικείους κοινούς παρονομαστές/σημεία αναφοράς.
Κοινό σημείο αναφοράς εξ’ ορισμού είναι κάτι προσβάσιμο σε όλους.
Για παράδειγμα η φύση. Ή το φαγητό. Απλό -όχι gourmet κι εξεζητημένο.
Μια άλλη μορφή που παίρνει ο λόγος στα ηγεμονικά συστήματα χαρακτηρίζεται από ασάφεια και σύγχυση αποφεύγοντας να μιλήσει για την πραγματική βιωμένη εμπειρία. Ένας λόγος γοητευτικότατος, που ωστόσο δεν κατανοεί έννοιες αμοιβαίας πρόσβασης σε κοινά αγαθά, καθώς τους έχει αποδώσει την έννοια της ιδιοκτησίας. Ιδιοκτησία στην οποία με βάση το πρόταγμά τους, αξίζουν πρόσβαση συγκεκριμένες μερίδες του πληθυσμού.
Τα χαρακτηριστικά αυτής της εποχής που ζούμε θα μπορούσαν να παραλληλιστούν με την εργασία ενός.. ξυλουργού. Η εποχή που χρησιμοποιούσαμε το σταθερό και συμπαγές κυπαρίσσι ή βελανιδιά φαίνεται να βρίσκεται στο παρελθόν, κι εμείς να βρισκόμαστε στην εποχή του ανάλαφρου, εύκολου κι εύκαμπτου πεύκου ή osb.
Κι όμως, η γοητεία και η γαλήνη που νιώθεις όταν υπάρχουν σημεία αναφοράς με ωραίες ραφές και δεσίματα, είναι υπαρκτή.
Φαντάσου να μπαίνεις σε ένα δωμάτιο με οροφή από κορμόξυλα, και πάτωμα βελανιδιάς. Σου παρέχουν μια αίσθηση ακαμψίας; Ή μια αίσθηση συνοχής και στιβαρότητας στους αρμούς;
Αν η πολιτισμική δυναμική ήταν έργο ξυλουργικής ή κατασκευαστικής τέχνης, και ήθελες να εκφράσεις ένα χώρο που εμπνέει ασφάλεια, στήριξη, ζεστασιά, αλληλεγγύη, δικαιοσύνη, τι υλικά θα επέλεγες; Ενιαίες αποστειρωμένες κι εξομαλυμένες επιφάνειες από συνενωμένα πλακάκια που προσδίδουν μια εικόνα ασαφούς ανάμειξης στο χώρο; Ή επιφάνειες από ένα ζεστότερο υλικό όπως το ξύλο, που ενώνονται και διακρίνονται με διάφορες τεχνοτροπίες, και προσδίδουν μια εικόνα αρμονική ένωσης και συμπερίληψης στο χώρο;
Κλείνοντας, τι σχέση έχουν όλα αυτά με τη βοτανοθεραπεία;
Στη βοτανοθεραπεία διαχειρίζεσαι μια συμπτωματολογία που εκφράζεται σε έναν οργανισμό. Έχεις κι εδώ μια επιλογή: να διαχειριστείς μόνο το σύμπτωμα (κλαδί), ή να υποστηρίξεις και την αιτία (ρίζα).
Το ερώτημα δηλ. είναι, σε αντιστοιχία με ό,τι έχει προηγηθεί: εφόσον έχουμε μια δυσαρμονία σε ένα σύστημα, ποια είναι η κατάλληλη δράση; Διαχειρίζεσαι την επιφάνεια αυτής (σύμπτωμα), διατηρώντας τη ρίζα (πλαίσιο συνθηκών που τη δημιουργούν) στην ίδια ακριβώς κατάσταση; Είναι λύση αυτό;
Επιπλέον, πως αντιλαμβάνεται κανείς ένα όργανο είτε λειτουργεί καλά ή όχι; Ως αυτοτελές/μεμονωμένο τμήμα; Ή ως μέρος ενός κοινού πεδίου/συστήματος που δεν μπορεί να αγνοείται και χρειάζεται διερεύνηση;
Τι ορίζουμε ως “καλη λειτουργία”; Την διατήρηση μιας μονομερούς λειτουργικής κατάστασης με κάθε κόστος για το περιβάλλον;;;
Στην ολιστική βοτανοθεραπεία αναζητούμε την αρμονία δουλεύοντας τόσο στο κλαδί όσο και στη ρίζα. Στην περίπτωση του κλαδιού (τρέχοντος συμπτώματος) συναντιόμαστε για λίγο καθώς η διαχείριση είναι σχετικά εύκολη και γρήγορη. Στη διαχείριση της ρίζας (βαθύτερη αιτία) είμαστε παρόντες σε μια σχέση, που έχει περισσότερο βάθος χρόνου και αναπροσαρμόζεται.
Κυρίως όμως, όπως και πολλά εργαλεία, η βοτανοθεραπεία είναι ένα εργαλείο που μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα κοινωνικό πλαίσιο.
Σε αυτό το πλαίσιο, είμαστε ήδη σε μια εποχή που βάζει το ερώτημα:
Έχουν κάποιοι μεγαλύτερο ιδιοκτησιακό δικαίωμα στην ευκαιρία για υγεία και συμπερίληψη;
Με ποια κριτήρια ορίζονται οι δυσαρμονίες και από ποιους;
Με άλλα λόγια, το δικαίωμα στην υγεία ανήκει σε…μέλη “κλειστών φαμιλιων” που ορίζουν ποια είναι τα -μεμονωμένα- “θετικά” τμήματα (!) ενός -οργανικού- συστήματος (!) που διασφαλίζουν πρόσβαση στους πόρους και στο δικαίωμα για ζωή ;;
Διατρέχουμε σαν ανθρωπότητα μια μακρά ιστορική περίοδο διαφθοράς. Χρειάζεται ο καθένας/η καθεμία να προβληματιστεί με συνείδηση και προσωπική αμφισβήτηση σχετικά με το αν υποστηρίζει τη λειτουργία ενός ελιτιστικού οικοσυστήματος ή την οργανική λειτουργία ενός ομαλότερου κι ευρύτερου πλαισίου.
Η ντροπή χρειάζεται να αλλάξει κατεύθυνση.
Ντροπή μέχρι τώρα αποδίδεται σε όσους και όσες αμφισβητούν το κυρίαρχο ελιτιστικό αφήγημα.
Στα πλαίσια της μη-διάκρισης και της οπτικής ότι το δικαίωμα στη ζωή είναι εγγενές, η γράφουσα έχει την άποψη ότι η πρόσβαση στην υγεία/αρμονία δεν πρέπει να καταλήξει να παρέχεται μόνο στην ελιτ.
Πόσο μάλλον όταν η υγεία συνδέεται με κάτι που έχει δοθεί απλόχερα από τη φύση. Με τα ίδια τα φυτά ως στοιχεία που τη συνθέτουν. Μια συλλογική κληρονομιά για την οποία είμαστε ευγνώμονες.
Ισότιμη πρόσβαση. Κοινοί τόποι κι αναφορές που επιτρέπουν κι επιτρέπονται. Αξία που αποδίδεται όχι μόνο σε εκλεκτούς και κύκλο επίλεκτων ισχυρών. Λογικές οικονομικές χρεώσεις κι όχι μερικές εκατοντάδες ευρω για μία συνεδρία.
Αξία που όταν προσφέρεται εκτιμάται κι όχι εκμεταλλεύεται.
Συντήρηση πλαισίων όπου ακούγονται όλοι. Κι όχι όσοι κερδίζουν την δηλωμένη ανωτερότητά τους με όρους ευγονικής/μετανθρώπου και αποικιοκρατικής υφαρπαγής. Όπου η αξία δεν προσδιορίζεται από το ότι “κατέχω πόρους”. Ειδικά όταν αυτοί έχουν κληρονομηθεί by default ή απομυζήθηκαν/επιβλήθηκαν με εφαρμογή δύναμης και μονομερούς δικαιωματισμού.
Λειτουργία που να συνεργάζεται με τη φύση. Χώρος στον εαυτό. Καλλιέργεια εδάφους που δεν τοποθετεί ιδιοκτησιακά δικαιώματα απομονώνοντας το ένα μέρος από τα δικαιώματα.
Αντίληψη της γης, του εδάφους, των παραδοσιακών πρακτικών, σπόρων, φυτών, ως αυθύπαρκτους οργανισμούς.
Που προσφέρουν τα υπέροχα χαρακτηριστικά τους (πχ.βιταμίνες, αισθητηριακή απόλαυση, επικοινωνία με ομοειδή τους) μέσα από την συνύπαρξη. Δηλ. από το δευτερογενή μεταβολισμό. Όχι τον πρωτογενή (βλ.παράγω-παράγω-παράγω).
Κλείνοντας, ποιά αίσθηση θέλουμε να διαφυλάττουμε;
Ένα μέρος με ζεστό περιβάλλον και κοινές συνδέσεις, ένα μέρος που έχει μηχανισμούς διερεύνησης της αλήθειας, ή ένα μέρος όπου διακρίνει / επιβάλλει το ποιος έχει πρόσβαση στην υγεία και τη συνύπαρξη με βάση ατομικιστικά συμφέροντα;
