Ένα μεγάλο τμήμα του κοινού εφαρμόζει πλέον πρακτικές “wellness” ή “εναλλακτικές θεραπείες”. Σίγουρα αυτή η επιλογή προσφέρει μια ποιοτική υπηρεσία/προϊόν που έχει φυσική προέλευση.
Μήπως όμως λειτουργεί με τα ίδια χαρακτηριστικά της συμβατικής βιομηχανίας; Απλoυστευμένη κι εξατομικευμένη έννοια της φροντίδας, έμφαση σε γρήγορους ρυθμούς, προϊόντα και συμπτώματα;
Μπορεί η υγεία ενός ατόμου να απομονώνεται ως ατομική υπόθεση και προσωπικό επίτευγμα;
Στον χώρο του wellness, δεν είναι δύσκολο να δει κανείς ότι η ισορροπημένη υγεία παρουσιάζεται ως ένα ατομικό επίτευγμα για το οποίο είσαι αντάξιος/α, ενώ η ασθένεια σαν μια ηθική αποτυχία, ανάγοντας έτσι κάτι συστημικό σε επίπεδο ατομικού project και παραδοτέων.
Στον αντίποδα μιας οπτικής που εστιάζει σε έννοιες όπως “γρήγορο-comfort food-ατομοκεντρικό”, υπάρχει κι άλλη οπτική που βλέπει ότι διαδικασίες που αφορούν το σύνολο ενός ατόμου χρειάζονται χρόνο και συνδέει έννοιες όπως “βάθος χρόνου-soul food-συμπεριληπτικό”.
Σε ένα ευρύτερο περιβάλλον όπου προωθείται η υφαρπαγή, το τραύμα, ο ρατσισμός, η εκμετάλλευση εργασίας, η εκμετάλλευση του πόνου, η ελεγχόμενη παροχή ποιοτικής ιατρικής βοήθειας σε επιλεγμένα τμήματα της κοινωνίας κ.α., κλείνουμε τα μάτια στο ότι οι κοινωνικές συνθήκες διαπλάθουν το περιβάλλον και τους παράγοντες υγείας και μάλιστα σε επίπεδο πληθυσμού;
Σε ρεαλιστικές συνθήκες, η οπτική ότι η φροντίδα είναι ατομική υπόθεση αφορά μόνο ένα τμήμα του πληθυσμού: αυτό που ήδη έχει εξασφαλισμένους πόρους. Σταθερή εργασία, παθητικό εισόδημα, υγιείς συγγενείς να μεγαλώνουν τα παιδιά, ιδιοσυγκρασία υφαρπαγής που ανταμείβεται από την σύγχρονη κοινωνία, είναι μόνο κάποιες περιπτώσεις, χωρίς να πλησιάζουμε το πεδίο βαθύτερων ανισοτήτων όπως η προέλευση/φύλο/χρώμα κ.α.
Αν παρατηρήσει κανείς τι γνωρίσματα έχει υιοθετήσει η πλειοψηφία του wellness κοινού σε απόκριση αυτού που προωθεί η σύγχρονη BigPharma, θα δει ότι η υπερ-απλούστευση και η ενοχή επικρατούν. Ειδικότερα, σύμφωνα με ό,τι πρεσβεύει η neo-wellness(cism) βιομηχανία, για να πορεύεται κανείς με καλύτερη έκφραση της υγείας, χρειάζεται “να αναλάβει την προσωπική του ευθύνη για την σωματική υγεία του”, “να διατηρεί, σκέφτεται και μιλάει μόνο για τα θετικά” για να επεκταθεί ψυχολογικά, αλλά και να…νιώθει απέχθεια για τα “μη επιθυμητά χαρακτηριστικά”. Και τότε, με προσωπικό κουράγιο, επένδυση και πειθαρχία, θα φτάνει στο επιθυμητό επίπεδο ανταξιοσύνης.
Φυσικά, ο προσανατολισμός σε αυτόν τον σκοπό επιτρέπεται να αγιάζει και οποιαδήποτε μέσα και κατασκευάσματα. Όπως το να δημιουργεί κανείς συνθήκες θετικού δυναμικού μονομερώς, με αποκλειστική κατεύθυνση μόνο στην μία πλευρά. Υφαρπαγή με άλλα λόγια.
Τα όρια με την ευγονική γίνονται πολύ λεπτά σε ένα τέτοιο πλαίσιο…
Εστιάζοντας στο σώμα, την εποχή μας χαρακτηρίζει μια έκρηξη ασθενειών (βλ. αυτοάνοσα, αλλεργίες, φλεγμονώδεις ασθένειες, διαβήτης) που σχετίζονται με μηχανισμούς ανταπόκρισης στο περιβάλλον. Ο πληθυσμός υποφέρει.
Τι σχετίζεται περισσότερο με αυτό; Η προσωπική επιλογή του καθενός στο πώς ορίζει την υγεία του; Ή οι δομικές κοινωνικές συνθήκες; Με μια απλή σκέψη, το πώς διατρέφεσαι εξαρτάται από το πόσα χρήματα και χρόνο έχεις (στις πόλεις), το πόσο κλονίζεται το νευρικό σου σύστημα εξαρτάται από τις συνθήκες διευρυμένου ανταγωνισμού στις οποίες βρίσκεσαι (εργασιακό περιβάλλον, σχέσεις κλπ), η βακτηριακή χλωρίδα ενός παιδιού εξαρτάται από το πόσο αφέθηκε να λερωθεί στο χώμα κ.ο.κ.
Ένας νέος ορισμός της επιτυχίας φαίνεται να έχει μπει στο παιχνίδι: η επιλογή του να είναι κανείς υγιής κι επιτυχημένος με βάση τα μέτρα διατροφής/άσκησης/θεραπευτικής προσέγγισης που εφάρμοσε, ως ζήτημα ατομικό κι αποκλεισμένο από τους κοινωνικούς παράγοντες.
Σε έναν κήπο με ζωντανούς οργανισμούς, χρειάζεται και το χώμα. Σε αναλογία, χώμα-υπόστρωμα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν οι κοινωνικές συνθήκες.
Το σώμα μας, λειτουργεί με συλλογική ανάληψη ευθύνης. Για παράδειγμα, αν η καρδιά δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, θα επιβαρυνθούν τα νεφρά για να διατηρήσουν την συνολική ομοιόσταση. Αν όμως η καρδιά λειτουργεί μια χαρά κι έχει όλα τα μέσα και πόρους για τη λειτουργία της, θα ήταν παράξενο να επιβαρυνθούν τα νεφρά ενώ δεν χρειάζεται !
Η συμπεριφορά που εφαρμόζει ο άνθρωπος να θεωρεί “απειλή” ένα άλλο τμήμα του συστήματος (έναν άλλο άνθρωπο) και να το επιβαρύνει/ανταγωνίζεται απομυζώντας τους πόρους του ακόμη και σε συνθήκες που δεν χρειάζεται καθώς έχει διαθέσιμη πληθώρα πόρων, βρίσκεται σε αντίθεση με το πώς λειτουργεί ένα υγιές σώμα. Δεν είναι περίεργη η έξαρση των αυτοάνοσων τότε, όπου κάποιο υγιές όργανο/ιστός ενός οργανισμού δέχεται λανθασμένη επίθεση από αυτόν, καθώς το ανοσοποιητικό στρέφεται ενάντιά στο υγιές όργανο μη αναγνωρίζοντάς το πλέον ως «οικείο».
Αν μπορέσει να δει κανείς πίσω από την άρτια συγκάλυψη, το neo-wellness-ism κίνημα φαίνεται να έχει μια οπτική όπου το πώς είναι κανείς αντάξιος/α, δυνατός/ή, επιτυχών/ούσα, ορίζεται με βάση συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές κι επιλογές.
Για να επιτευχθεί αυτό, επιτρέπεται -ή προωθείται- ο δικαιωματισμός. Χρησιμοποιώντας το προηγούμενο παράδειγμα, το να απομυζεί ένα μέρος ενός συστήματος προς μονομερές όφελός του ένα άλλο μέρος του ίδιου συστήματος. Μια διαδικασία αντίστροφης ώσμωσης όπου το δοχείο που έχει την μεγαλύτερη αφθονία πόρων απομυζεί το δοχείο με τη μικρότερη αφθονία πόρων, συνήθως σε συνθήκες κλειστού συστήματος που δεν επιτρέπει άλλα feedback loop. Αν δυσκολεύεται κάποιος να το κατανοήσει, ας σκεφτεί τις συνθήκες όπου έχουν κανονικοποιηθεί οι γυναικοκτονίες.
Την ίδια στιγμή, προωθείται η by default αξίωση πρόσβασης σε ευκαιρίες (“επιτυχίας/ανάπτυξης/αξίας”), σε άτομα που είχαν την τύχη να βρίσκονται σε πλαίσιο ιδανικών συνθηκών μέσα στις οποίες υπήρχε πληθώρα επιλογών ανάπτυξης κι αυτο-φροντίδας. Εκεί που θα περίμενε κανείς το να είναι κανείς ευγνώμων γι αυτά που του δόθηκαν, προωθείται και πάλι ο δικαιωματισμός στην απομύζηση.
Ποιού είδους στιγματισμός κανονικοποιείται και με τι κριτήρια γίνεται μια διάκριση; Γιατί πληθαίνουν συνεχώς τα κατασκευάσματα που ακυρώνουν ένα πραγματικό βίωμα;
Τι αφήνεται να κανονικοποιηθεί όταν γίνονται αποδεκτές συμπεριφορές που εκφράζονται λεκτικά με φράσεις όπως: “αν η ιστορία της προέλευσής κάποιου είναι πολύ βαριά δεν έχει χώρο στο δικό μας σύστημα”, ή… “ο υπάλληλος αυτός είναι από καλή οικογένεια και τον προσέχουμε”, ή… “εγώ είχα 6 άτομα να μεγαλώνουν το παιδί μου”, ή… “έχω το δικαίωμα να αγνοώ τη μη συναίνεση σε ρόλο τεχνικής που βασίζεται στη συναίνεση…καθώς μου το επιτρέπει η θέση μου” ή… “δεν θα μιλάμε για μη θετικά πράγματα καθώς θα πλάσουμε την πραγματικότητά μας” (εντός χώρου “θεραπευτικής” ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας), ή…. “αν υπερασπίσεις τον εαυτό σου και κάνεις βήμα για να μειωθεί μια βλαπτική συμπεριφορά, έχω το δικαίωμα να αμαυρώνω με κατασκευάσματα την αντίληψή σου”
Μια κατάχρηση της εξουσίας ή της ευνοϊκής θέσης που έχει κάποιος.
Που καταλήγει να δρα “τιμωρητικά” για όποιον έχει το… εγγενές ελάττωμα να κάνει real-time ενέργειες για τις ξεχωριστές δικές του συνθήκες ζωής χωρίς να εντάσσεται στο “πώς πρέπει να είσαι” ή στο “όλα επιτρέπονται” που ορίζουν οι αυθεντίες.
Το ζήτημα γίνεται επικίνδυνο όταν κάποιο άτομο αφήνεται να λειτουργεί ως αυθεντία, ορίζοντας το ίδιο τι αποτελεί απειλή (βλ. τι απειλεί την συνέχιση της απομύζησης που πράττει). Αγιάζει άραγε ο σκοπός τα μέσα; Λειτουργεί καλά για το σύνολο το να αφήνεται ένα άτομο να διανέμει τους πόρους κάτω από από ηγεμονικούς χειρισμούς; Πόση υγεία υπάρχει στο να διατηρείται ο ρόλος κάποιου ως αυθεντία σε μια ομάδα/σύνολο, μη αμφισβητώντας την; Και υποστηρίζοντας την δική του στρατηγική απομύζησης;
Κλείνοντας την παρένθεση και γυρνώντας στο αφήγημα που προωθείται από την ηγεμονία του wellness κινήματος, αυτό φαίνεται να έχει κυρίως δύο πλοκάμια:
Human grabbing, σε αντιστοιχία με το land grabbing, ένα παιχνίδι με παρόμοιους όρους: υφαρπαγή και προστασία συμφερόντων των…”φωτεινών” συμπαικτών των ηγεμόνων.
Από την άλλη, η ευγονική. Οι διαφημίσεις γύρω από το ότι η επιγενετική έκφραση της υγείας είναι μια απόφαση που την επιλέγει κανείς ή όχι, έχουν πληθύνει πολύ στα μέσα μαζικής..ενημέρωσης.
Είναι ενδιαφέρον το ότι ο λόγος που χρησιμοποιείται στον ευρύτερο αυτό χώρο και τους ακόλουθούς του παρουσιάζει μια ομοιογένεια. Εστιάζει στην “απογείωση”, “άφεση στη ροή”, “καθαρότητα”, “golden οπτική του εαυτού”, “ανάλαφρη διάθεση” κ.α. παροτρύνοντας ταυτόχρονα πεποιθήσεις που ενθαρρύνουν την μη παραδοχή της real-life βιωμένης εμπειρίας όταν αυτή (αντικειμενικά) αφορά σε “βαριά” vs. “ανάλαφρη” ιστορία όπως και οποιαδήποτε “αρνητική”-”ακάθαρτη” εκδήλωση σωματικού συμπτώματος.
Κατ’ ουσίαν υπάρχει μια τάση να γκρεμίσει οικοδομήματα που προκύπτουν από φυσικά βιωμένα γεγονότα (πραγματικότητα) ενώ οικοδομεί μια πραγματικότητα όπου ο εαυτός είναι “ανώτερος”, high-vibes κ.α. Μια πραγματικότητα-αυταπάτη που έχει οικοδομηθεί μέσα από πρακτικές human-grabbing.
Ενδιαφέρον επίσης είναι ότι αυτή η παρότρυνση προς το να αντιμετωπίζονται ως “ανάλαφρα και golden vibes άτομα” όσοι πληρούν τα top-down κριτήρια που έθεσε η ηγεμονία, ενισχύει την απαξίωση των ηθικών και κοινωνικών συνεπειών πράξεων, ενώ προωθεί τον δικαιωματισμό όπου… “το να μεγιστοποιείς το ατομικό συμφέρον συντελεί στην μεγιστοποίηση του ευρύτερου συμφέροντος, αφού όλοι είμαστε συνδεδεμένοι…”. Μια αντιφατική πολικότητα όπου το άτομο καλείται να φροντίσει να διατηρεί “καθαρό κι αποστειρωμένο” το σώμα του κι ενθαρρύνεται να νιώθει “καθαρό κι αποστειρωμένο” και σε ηθικό/κοινωνικό επίπεδο, απαλλαγμένο από κάθε ενοχικό φορτίο ότι το μονομερές όφελος του δικού του μέρους έχει αρνητικές συνέπειες για άλλους ανθρώπους.
Καλείται δηλαδή το άτομο να απαξιώσει νοηματοδοτήσεις κοινωνικής συνύπαρξης που βασίζονται σε απλές έννοιες, σε οικείους κοινούς παρονομαστές/σημεία αναφοράς.
Κοινό σημείο αναφοράς εξ’ ορισμού είναι κάτι προσβάσιμο σε όλους.
Για παράδειγμα η φύση. Ή το φαγητό. Απλό -όχι gourmet κι εξεζητημένο. Γύρω από ένα τραπέζι. Το μοίρασμα ενός κυριακάτικου φαγητού που σε κάνει να νιώθεις στο χωριό σου, στην κοινότητά σου, να ανήκεις. Η κοινωνική συνύπαρξη που δεν ορίζεται ως δικαίωμα μόνο των “εχόντων” κι όσων συμμορφώνονται με τις γραμμές της ηγεμονίας.
Μια άλλη μορφή που παίρνει ο λόγος στα ηγεμονικά συστήματα χαρακτηρίζεται από ασάφεια και σύγχυση αποφεύγοντας να μιλήσει για την πραγματική βιωμένη εμπειρία. Ένας λόγος γοητευτικότατος, που ωστόσο δεν κατανοεί έννοιες αμοιβαίας πρόσβασης σε κοινά αγαθά, καθώς τους έχει αποδώσει την έννοια της ιδιοκτησίας. Ιδιοκτησία στην οποία με βάση το πρόταγμά τους, αξίζουν πρόσβαση συγκεκριμένες μερίδες του πληθυσμού.
Τα χαρακτηριστικά αυτής της εποχής που ζούμε θα μπορούσαν να παραλληλιστούν με την εργασία ενός ξυλουργού. Η εποχή που χρησιμοποιούσαμε το σταθερό και συμπαγές κυπαρίσσι ή βελανιδιά φαίνεται να βρίσκεται στο παρελθόν, κι εμείς να βρισκόμαστε στην εποχή του ανάλαφρου, εύκολου κι εύκαμπτου πεύκου ή osb.
Κι όμως, η γοητεία και η γαλήνη που νιώθεις όταν υπάρχουν σημεία αναφοράς με ωραίες ραφές και δεσίματα, είναι υπαρκτή.
Φαντάσου να μπαίνεις σε ένα δωμάτιο με οροφή από κορμόξυλα, και πάτωμα βελανιδιάς. Σου παρέχουν μια αίσθηση ακαμψίας; Ή μια αίσθηση συνοχής και στιβαρότητας στους αρμούς;
Αν η πολιτισμική δυναμική ήταν έργο ξυλουργικής ή κατασκευαστικής τέχνης, και ήθελες να εκφράσεις ένα χώρο που εμπνέει ασφάλεια, στήριξη, ζεστασιά, αλληλεγγύη, δικαιοσύνη, τι υλικά θα επέλεγες; Ενιαίες αποστειρωμένες κι εξομαλυμένες επιφάνειες από συνενωμένα πλακάκια που προσδίδουν μια εικόνα ασαφούς ανάμειξης στο χώρο; Ή επιφάνειες από ένα ζεστότερο υλικό όπως το ξύλο, που ενώνονται και διακρίνονται με διάφορες τεχνοτροπίες, και προσδίδουν μια εικόνα αρμονική ένωσης και συμπερίληψης στο χώρο;
Κλείνοντας, τι σχέση έχουν όλα αυτά με τη βοτανοθεραπεία;
Στη βοτανοθεραπεία διαχειρίζεσαι μια συμπτωματολογία που εκφράζεται σε έναν οργανισμό. Υπάρχει κι εδώ η επιλογή: να διαχειριστείς το σύμπτωμα (κλαδί), αλλά και να υποστηρίξεις και την αιτία (ρίζα).
Σε αντιστοιχία με ό,τι έχει προηγηθεί, προκύπτει η απορία: Ποια είναι η κατάλληλη δράση εφόσον υπάρχει μια δυσαρμονία σε ένα σύστημα; Διαχειρίζεσαι την επιφάνεια αυτής (σύμπτωμα), διατηρώντας τη ρίζα (πλαίσιο συνθηκών που τη δημιουργούν) στην ίδια ακριβώς κατάσταση; Είναι λύση αυτό;
Επιπλέον, πως αντιλαμβάνεται κανείς ένα όργανο που λειτουργεί καλά ή όχι; Ως αυτοτελές/μεμονωμένο τμήμα; Ή ως μέρος ενός συστήματος που δεν μπορεί να αγνοηθεί;
Η βοτανοθεραπεία αναζητεί την παρουσία μιας αρμονίας τόσο στο κλαδί όσο και στη ρίζα. Στην περίπτωση του κλαδιού (τρέχοντος συμπτώματος) συναντιόμαστε για λίγο καθώς η διαχείριση είναι σχετικά εύκολη και γρήγορη. Στη διαχείριση της ρίζας (βαθύτερη αιτία) είμαστε παρόντες σε μια σχέση, που έχει περισσότερο βάθος χρόνου και μπορεί να προσαρμόζεται.
Κυρίως όμως, όπως και πολλά εργαλεία, η βοτανοθεραπεία είναι ένα εργαλείο που μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα κοινωνικό πλαίσιο.
Σε αυτό το πλαίσιο, δυστυχώς είμαστε ήδη σε μια εποχή που βάζει το ερώτημα:
Έχουν κάποιοι μεγαλύτερο ιδιοκτησιακό δικαίωμα στην ευκαιρία για υγεία και συμπερίληψη; Με ποια κριτήρια ορίζονται οι δυσαρμονίες και από ποιους;
Με άλλα λόγια, το δικαίωμα στην υγεία ανήκει σε…μέλη “κλειστών φαμιλιων” που ορίζουν ποια είναι τα -μεμονωμένα- “θετικά” τμήματα (!) ενός -οργανικού- συστήματος (!) που διασφαλίζουν πρόσβαση στους πόρους και στο δικαίωμα για ζωή ;
Σε ένα σύστημα που διατρέχει μια μακρά ιστορική περίοδο διαφθοράς, το να προβληματιστεί κανείς στα παραπάνω απαιτεί να αφιερώσει συνειδητά χρόνο και προσωπική αμφισβήτηση σχετικά με το αν υποστηρίζει τη λειτουργία ενός ελιτιστικού οικοσυστήματος ή την ομαλή-οργανική λειτουργία ενός ευρύτερου πλαισίου.
Γιατί η ντροπή χρειάζεται να αλλάξει κατεύθυνση.
Στα πλαίσια της μη-διάκρισης και της οπτικής ότι το δικαίωμα στη ζωή είναι εγγενές, η γράφουσα έχει την άποψη ότι η πρόσβαση στην υγεία/αρμονία δεν πρέπει να καταλήξει να παρέχεται μόνο στην ελιτ.
Πόσο μάλλον όταν η υγεία συνδέεται με κάτι που έχει δοθεί απλόχερα από τη φύση, με στοιχεία που τη συνθέτουν. Τα φυτά, στην προκειμένη περίπτωση. Μια συλλογική κληρονομιά για την οποία είμαστε ευγνώμονες.
Άραγε, πρακτικές που χρεώνουν μερικές εκατοντάδες ευρω για μια (βοτανοθεραπευτική) συνεδρία, προωθούν κοινούς τόπους κι αναφορές με ποιους; Τι σημαίνει τέτοιου είδους πρόσβαση; Πού αποδίδεται αξία;
Επιπλέον, πρακτικές πλήθους ατόμων που υποστηρίζουν την ανωτερότητα του εαυτού τους με όρους ευγονικής και αποικιοκρατικής υφαρπαγής, προωθούν κοινούς τόπους κι αναφορές με ποιους; Τι σημαίνει να συντηρούνται πλαίσια όπου άτομα δηλώνουν “άξια” λόγω του ότι κατέχουν πόρους… πόρους που είτε κληρονόμησαν by default είτε απομύζησαν εφαρμόζοντας μονομερή δικαιωματισμό..;
Εαν τέτοιες πρακτικές απομόνωσης διευρύνονται, η λειτουργία αυτή συνεργάζεται με τη φύση; Τι χώρος δημιουργείται και για ποιους; Τι έδαφος προτιμά κανείς; Ιδιοκτησιακά δικαιώματα στη γη (βλ. έδαφος που χτίζουμε σχέσεις), ή αντίληψη της γης ως αυθύπαρκτο κοινό τόπο;
Κλείνοντας, που είναι ομορφότερη η αίσθηση; Σε περιβάλλον με ξύλα και κοινούς προσβάσιμους παρονομαστές, ή σε ασαφές περιβάλλον με πλακάκια και διάκριση στο ποιος αξίζει πρόσβαση σε ανθρώπινες κοινωνικές συνυπάρξεις;